Networks Business Online Việt Nam & International VH2

Diode – Wikipedia tiếng Việt

Đăng ngày 10 August, 2023 bởi admin
Diode bán dẫn
Một số loại diode bán dẫn
Loại Chủ động
Chân anode và cathode
Ký hiệu điện

D

Diode bán dẫn (gọi tắt là diode) là một loại linh kiện bán dẫn chỉ cho phép dòng điện đi qua nó theo một chiều mà không theo chiều ngược lại.[1]

Có nhiều loại diode bán dẫn, như diode chỉnh lưu thông thường, diode Zener, LED. Chúng đều có nguyên lý cấu tạo chung là một khối bán dẫn loại P ghép với một khối bán dẫn loại N và được nối với 2 chân ra là anode và cathode.

Diode là linh phụ kiện bán dẫn tiên phong. Khả năng chỉnh lưu của tinh thể được nhà vật lý người Đức Ferdinand Braun phát hiện năm 1874. Diode bán dẫn tiên phong được tăng trưởng vào thời gian năm 1906 được làm từ những tinh thể khoáng vật như galena. Ngày nay hầu hết những diode được làm từ silic, nhưng những chất bán dẫn khác như selen hoặc germani đôi lúc cũng được sử dụng. [ 2 ]

Diode bán dẫn, loại sử dụng phổ biến nhất hiện nay, là các mẫu vật liệu bán dẫn kết tinh với cấu trúc p-n được nối với hai chân ra là anode và cathode.[3]

Khối bán dẫn loại P. chứa nhiều lỗ trống tự do mang điện tích dương nên khi ghép với khối bán dẫn N ( chứa những điện tử tự do ) thì những lỗ trống này có khuynh hướng hoạt động khuếch tán sang khối N. Cùng lúc khối P. lại nhận thêm những điện tử ( điện tích âm ) từ khối N chuyển sang. Kết quả là khối P tích điện âm ( thiếu vắng lỗ trống và dư thừa điện tử ) trong khi khối N tích điện dương ( thiếu vắng điện tử và dư thừa lỗ trống ) .Ở biên giới hai bên mặt tiếp giáp, một số ít điện tử bị lỗ trống lôi cuốn và khi chúng tiến lại gần nhau, chúng có xu thế tích hợp với nhau tạo thành những nguyên tử trung hòa. Quá trình này hoàn toàn có thể giải phóng nguồn năng lượng dưới dạng ánh sáng ( hay những bức xạ điện từ có bước sóng gần đó ) .
Điện áp tiếp xúc hình thành.
Sự tích điện âm bên khối P. và dương bên khối N hình thành một điện áp gọi là điện áp tiếp xúc ( UTX ). Điện trường sinh ra bởi điện áp có hướng từ khối n đến khối p nên cản trở hoạt động khuếch tán và như vậy sau một thời hạn kể từ lúc ghép 2 khối bán dẫn với nhau thì quy trình hoạt động khuếch tán chấm hết và sống sót điện áp tiếp xúc. Lúc này ta nói tiếp xúc P-N ở trạng thái cân đối. Điện áp tiếp xúc ở trạng thái cân đối khoảng chừng 0.7 V so với diode làm bằng bán dẫn Si và khoảng chừng 0.3 V so với diode làm bằng bán dẫn Ge .
Điệp áp ngoài ngược chiều điện áp tiếp xúc tạo ra dòng điện.

Hai bên mặt tiếp giáp là vùng các điện tử và lỗ trống dễ gặp nhau nhất nên quá trình tái hợp thường xảy ra ở vùng này hình thành các nguyên tử trung hòa. Vì vậy vùng biên giới ở hai bên mặt tiếp giáp rất hiếm các hạt dẫn điện tự do nên được gọi là vùng nghèo (depletion region). Vùng này không dẫn điện tốt, trừ phi điện áp tiếp xúc được cân bằng bởi điện áp bên ngoài. Đây là cốt lõi hoạt động của diode.[4]

Nếu đặt điện áp bên ngoài ngược với điện áp tiếp xúc, sự khuếch tán của những điện tử và lỗ trống không bị ngăn trở bởi điện áp tiếp xúc nữa và vùng tiếp giáp dẫn điện tốt. Nếu đặt điện áp bên ngoài cùng chiều với điện áp tiếp xúc, sự khuếch tán của những điện tử và lỗ trống càng bị ngăn lại và vùng nghèo càng trở nên nghèo hạt điện tự do. Nói cách khác diode chỉ được cho phép dòng điện qua nó khi đặt điện áp theo một hướng nhất định .Điệp áp ngoài cùng chiều điện áp tiếp xúc ngăn dòng điện.

Diode chỉ dẫn điện theo một chiều từ anode sang cathode. Theo nguyên lý dòng điện chảy từ nơi có điện thế cao đến nơi có điện thế thấp, muốn có dòng điện qua diode theo chiều từ nơi có điện thế cao đến nơi có điện thế thấp, cần phải đặt ở anode một điện thế cao hơn ở cathode. Khi đó ta có UAK > 0 và ngược chiều với điện áp tiếp xúc (Utiếp xúc). Như vậy muốn có dòng điện qua diode thì điện trường do UAK sinh ra phải mạnh hơn điện trường tiếp xúc, tức là: UAK >UTX. Khi đó một phần của điện áp UAK dùng để cân bằng với điện áp tiếp xúc (khoảng 0.6V), phần còn lại dùng để tạo dòng điện thuận qua diode.

Khi UAK > 0, ta nói diode phân cực thuận và dòng điện qua diode lúc đó gọi là dòng điện thuận ( thường được ký hiệu là IF tức I-FORWARD hoặc ID tức I-diodeE ). Dòng điện thuận có chiều từ anode sang cathode .Khi UAK đã đủ cân đối với điện áp tiếp xúc thì diode trở nên dẫn điện rất tốt, tức là điện trở của diode lúc đó rất thấp ( tầm khoảng chừng vài chục Ohm ). Do vậy phần điện áp để tạo ra dòng điện thuận thường nhỏ hơn nhiều so với phần điện áp dùng để cân đối với Utiếp xúc. Thông thường phần điện áp dùng để cân đối với Utiếp xúc cần khoảng chừng 0.6 V và phần điện áp tạo dòng thuận khoảng chừng 0.1 V đến 0.5 V tùy theo dòng thuận vài chục mA hay lớn đến vài Ampere. Như vậy giá trị của UAK đủ để có dòng qua diode khoảng chừng 0.6 V đến 1.1 V. Ngưỡng 0.6 V là ngưỡng diode khởi đầu dẫn và khi UAK = 0.7 V thì dòng qua diode khoảng chừng vài chục mA .Nếu diode còn tốt thì nó không dẫn điện theo chiều ngược cathode sang anode. Thực tế là vẫn sống sót dòng ngược nếu diode bị phân cực ngược với hiệu điện thế lớn. Tuy nhiên dòng điện ngược rất nhỏ ( cỡ μA ) và thường không cần chăm sóc trong những ứng dụng công nghiệp. Mọi diode chỉnh lưu đều không dẫn điện theo chiều ngược nhưng nếu điện áp ngược quá lớn ( VBR là ngưỡng chịu đựng của diode ) thì diode bị đánh thủng, dòng điện qua diode tăng nhanh và đốt cháy diode. Vì vậy khi sử dụng cần tuân thủ hai điều kiện kèm theo sau đây :

  • Dòng điện thuận qua diode không được lớn hơn giá trị tối đa cho phép (do nhà sản xuất cung cấp, có thể tra cứu trong các tài liệu của hãng sản xuất để xác định).
  • Điện áp phân cực ngược (tức UKA) không được lớn hơn VBR (ngưỡng đánh thủng của diode, cũng do nhà sản xuất cung cấp).

Ví dụ diode 1N4007 có thông số kỹ thuật kỹ thuật do hãng sản xuất cung ứng như sau : VBR = 1000V, IFmax = 1A, VF ¬ = 1.1 V khi IF = IFmax. Những thông số kỹ thuật trên cho biết :

  • Dòng điện thuận qua diode không được lớn hơn 1A.
  • Điện áp ngược cực đại đặt lên diode không được lớn hơn 1000V.
  • Điện áp thuận (tức UAK) có thể tăng đến 1.1V nếu dòng điện thuận bằng 1A. Cũng cần lưu ý rằng đối với các diode chỉnh lưu nói chung thì khi UAK = 0.6V thì diode đã bắt đầu dẫn điện và khi UAK = 0.7V thì dòng qua diode đã đạt đến vài chục mA.

Đặc tuyến Volt-Ampere của một diode bán dẫn lý tưởng.
Đặc tuyến Volt-Ampere của diode là đồ thị miêu tả quan hệ giữa dòng điện qua diode theo điện áp UAK đặt vào nó. Có thể chia đặc tuyến này thành hai quá trình :

  • Giai đoạn ứng với UAK = 0.7V > 0 mô tả quan hệ dòng áp khi diode phân cực thuận.
  • Giai đoạn ứng với UAK = 0.7V < 0 mô tả quan hệ dòng áp khi diode phân cực nghịch.

(UAK lấy giá trị 0,7V chỉ đúng với các diode Si, với diode Ge thông số này khác)

Khi diode được phân cực thuận và dẫn điện thì dòng điện hầu hết phụ thuộc vào vào điện trở của mạch ngoài ( được mắc tiếp nối đuôi nhau với diode ). Dòng điện phụ thuộc vào rất ít vào điện trở thuận của diode vì điện trở thuận rất nhỏ, thường không đáng kể so với điện trở của mạch điện .

Vì diode có đặc tính chỉ dẫn điện theo một chiều từ anode đến cathode khi phân cực thuận nên diode được dùng để chỉnh lưu dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều.

Ngoài ra diode có nội trở đổi khác rất lớn, nếu phân cực thuận RD 0 ( nối tắt ), phân cực nghịch RD ( hở mạch ), nên diode được dùng làm những công tắc nguồn điện tử, đóng ngắt bằng điều khiển và tinh chỉnh mức điện áp. Diode chỉnh lưu dòng điện, giúp chuyển dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều, điều đó có ý nghĩa rất lớn trong kĩ thuật điện tử. Vì vậy diode được ứng dụng thoáng rộng trong kỹ thuật điện và điện tử .

Ký hiệu điện tử[sửa|sửa mã nguồn]

Ký hiệu điện tử dùng để chỉ diode trong sơ đồ mạch để chỉ các loại diode khác nhau.

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://vh2.com.vn
Category : Điện Tử